اعلامیه بینالمللی درباره آپارتاید جنسیتی و پیامدهای ویرانگر آن
۱۵ آگست ۲۰۲۶
ما، حقوقدانان و کارشناسان بینالمللی حقوق بشرِ امضاکنندهی این سند، که از مناطق گوناگون جهان و بر بنیاد تعهد مشترک خود به حقوق بشر زنان و دختران گرد هم آمدهایم، اعلامیهی بینالمللی زیر را دربارهی آپارتاید جنسیتی و پیامدهای ویرانگر آن صادر میکنیم،
با یادآوری اینکه مطابق منشور سازمان ملل متحد؛ اعلامیهی جهانی حقوق بشر؛ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی؛ میثاق بینالمللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی؛ و کنوانسیون محو همهی اشکال تبعیض علیه زنان، دولتهای طرف مکلفاند تبعیض علیه زنان و دختران را ممنوع سازند و برخورداری برابر آنان از حقوق را تضمین کنند،
با ابراز تأسف عمیق از اینکه تبعیض علیه زنان و دختران در سراسر جهان همچنان فراگیر است و در برخی زمینهها حتا به سطح آپارتاید جنسیتی میرسد؛ یعنی نظام و شیوهی حکمرانیِ نهادینهشده در قانون که پیامدهای حقوق بشریِ بهگونهای ویژه شدید و میاننسلی بر جا میگذارد،
با نگرانی شدید از اینکه طالبان از آگست ۲۰۲۱ بدینسو، از طریق صدها فرمان و آنچه «قانون» خوانده میشود و نهادهای تبعیضآمیزی چون وزارت امر به معروف و نهی از منکر آنها را اجرا میکنند، زنان و دختران افغانستان را از بیشتر حقوق بشریِ مورد حمایت معاهداتی محروم ساختهاند که افغانستان طرف آنهاست،
با نگرانی شدید بیشتر از تلاشهای بینالمللی برای عادیسازی طالبان، از جمله از رهگذر بهرسمیتشناسی رسمی و همدستی در اعمال آپارتاید جنسیتی از سوی طالبان،
با اذعان به دههها دادخواهی و رهبری مدافعان حقوق بشر زنان در مناطق متأثر، از جمله افغانستان، که مفهوم «آپارتاید جنسیتی» را برای مقابله با ستم نظاممند و بنیادگرایانه بر زنان و دختران به کار بردهاند،
با تأکید بر اینکه دولتها در مناطق گوناگون، وضعیت افغانستان را آپارتاید جنسیتی خوانده و از تدوین صریح ممنوعیت آپارتاید جنسیتی در پیشنویس کنوانسیون پیشگیری و مجازات جنایات علیه بشریت حمایت کردهاند،
با یادآوری اینکه عبدالفتاح امور از تونس، گزارشگر ویژهی وقت سازمان ملل متحد در زمینهی حذف نابردباری و همهی اشکال تبعیض مبتنی بر دین یا عقیده، از همان سال ۱۹۹۹ ستم پیشین طالبان بر زنان و دختران را «یک نظام آپارتاید» توصیف کرده بود،
با توجه به اظهارات آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد؛ ولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد؛ سیما بحوث از اردن، مدیر اجرایی نهاد زنان سازمان ملل متحد؛ ریچارد بنت، گزارشگر ویژهی سازمان ملل متحد دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در افغانستان؛ کمیتهی محو تبعیض علیه زنان (CEDAW)؛ و گروه کاری سازمان ملل متحد دربارهی تبعیض علیه زنان و دختران، که خواستار تدوین صریح ممنوعیت آپارتاید جنسیتی در حقوق بینالملل شدهاند،
با بهرسمیتشناختن مبارزهٔ کسانی که در قرن بیستم با آفت آپارتاید در جنوب افریقا با موفقیت مقابله کردند و با اذعان به نقش مهم حقوق بینالملل و اقدام هماهنگ بینالمللی در حمایت از مبارزهی آنان در خط مقدم علیه بازماندههای ستم استعماری،
با یادآوری اینکه امسال هفتادمین سالگرد راهپیمایی ۲۰ هزار زن افریقای جنوبی با پیشینههای گوناگون علیه نظام آپارتاید، بهویژه قوانین جواز عبور، است؛ راهپیماییای که نشان داد آپارتاید همواره بُعد جنسیتی داشته و زنان و دختران را به شیوههایی متمایز متأثر ساخته است،
با همصدایی با سخنان گراسا ماشل، مدافع برجستهٔ مبارزه با آپارتاید و بانوی اول پیشین افریقای جنوبی، مبنی بر اینکه وضعیت افغانستان زیر حاکمیت طالبان «نوعی آپارتاید است، و آن آپارتاید جنسیتی است»،
با همصدایی بیشتر با نامهی ۲۱ فبروری ۲۰۲۴ که دهها تن از مدافعان برجستهی مبارزه با آپارتاید در افریقای جنوبی، از جمله قضات پیشین دادگاه قانون اساسی، آن را امضا کردهاند؛ نامهای که از تدوین صریح آپارتاید جنسیتی حمایت کرده و توضیح داده است که «گسترش تعریف جرم آپارتاید بهگونهای که جنسیت را نیز دربر گیرد، رویکردی ساختارمند و جهانی را ممکن میسازد که به نظامهای نهادینهشدهی سلطه و ستم بر زنان، دختران و دیگران پاسخ دهد»،
با جلب توجه به کاربرد چارچوب آپارتاید جنسیتی در مورد وضعیت افغانستان و حمایت از تدوین صریح آن از سوی اعضای پارلمانها، رؤسای جمهور پیشین، سازمانهای پیشرو جامعهی مدنی، برندگان جایزهی نوبل، و قضات و دادستانهای دادگاهها و دیوانهای کیفری بینالمللی؛ بسیاری از آنان در شمار صدها امضاکنندهی نامهی مارچ ۲۰۲۳ و یادداشت حقوقی اکتبر ۲۰۲۳ کارزار جهانی پایاندادن به آپارتاید جنسیتی خطاب به دولتهای عضو سازمان ملل متحد بودند،
با موافقت با مطالب پیشگفته و با این نتیجهگیری که حاکمیت طالبان در افغانستان نمونهای شاخص و تمامعیار از آپارتاید جنسیتی است و ممنوعیت آن باید در حقوق بینالملل تدوین شود،
با برجستهساختن اظهارات گزارشگر ویژهی سازمان ملل متحد دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در افغانستان، مبنی بر اینکه «زنان افغانستان ... تأکید کردهاند که اصطلاح آپارتاید جنسیتی، کلیت آسیبهای متمایز و میاننسلیِ واردشده بر آنان را به بهترین صورت دربر میگیرد»،
با تأیید اهمیت رویکردی تقاطعی و قربانیمحور و بازماندهمحور در مبارزه با آپارتاید جنسیتی،
و
با تأکید بر اینکه حقوق بینالملل، هم آپارتاید نژادی و هم تعقیب و آزار نژادی را برای رسیدگی به وضعیتهای معینِ ستم نظاممند، بهگونهای صریح ممنوع و جرمانگاری کرده است،
پس از مجموعهای از نشستها و مشورتهای کارشناسی، اصول زیر را بدینوسیله تصویب میکنیم:
۱. آپارتاید جنسیتی به اعمال غیرانسانیای گفته میشود که در چارچوب یک رژیم نهادینهشدهی ستم و سلطهی نظاممندِ یک گروه جنسیتی بر هر گروه یا گروههای جنسیتی دیگر و با قصد حفظ همان رژیم ارتکاب مییابند.
۲. آپارتاید جنسیتی نقضی جدیِ حقوق بینالملل و حقوق بشر است و جنایت علیه بشریت به شمار میرود. این وضعیت غیرقانونی است و دولتهای ذیربط و بازیگران غیردولتی باید در قبال آن مسئول شناخته شوند؛ همهی دولتها و سازمان ملل متحد نیز تعهدات بینالمللی دارند تا از آن پیشگیری کنند، آن را سرکوب و مجازات نمایند و به آن پایان دهند.
۳. ممنوعیت آپارتاید جنسیتی باید بیدرنگ و بهگونهای صریح در حقوق بینالملل، از جمله در کنوانسیون پیشگیری و مجازات جنایات علیه بشریت و در قوانین ملی دولتها در سراسر جهان، تدوین شود.
۴. کسانی که به ارتکاب آپارتاید جنسیتی متهماند، باید مطابق حقوق بینالملل به عدالت سپرده شوند، و قربانیان آن حق برخورداری از جبران مؤثر دارند.
۵. مطابق حقوق بینالملل، آپارتاید جنسیتی را نمیتوان بر بنیاد دلایل فرهنگی یا دینی توجیه کرد. در برابر آن، پیش از همه و بیش از همه، کسانی از درون همان زمینههای دینی و فرهنگی مرتبط مقاومت کردهاند؛ بهویژه مدافعان حقوق بشر زنان در خط مقدم.
۶. همدستی در اعمال آپارتاید جنسیتی، از جمله کمک، معاونت یا هرگونه یاری دیگر در ارتکاب آن، به موجب حقوق بینالملل ممنوع است.
۷. هرگونه تعامل با مرتکبان آپارتاید جنسیتی ــ از جمله از سوی دولتها، سازمانهای بینالمللی یا شرکتهای فراملی ــ باید مشمول بررسی دقیق از منظر حقوق بشر، از جمله حقوق بشر زنان، باشد و نباید به شیوهای انجام شود که نشاندهندهی مدارا با نقضها و سوءاستفادهها باشد.
۸. آپارتاید جنسیتی بحرانهای بشردوستانه را بهشدت وخیمتر میسازد، و برای فراهمشدن پاسخ بشردوستانهٔ کافی باید پایان یابد. کمکرسانی اصولی و غیرتبعیضآمیز در بحرانهای بشردوستانه مسئلهٔ مرگ و زندگی است. حمایت از حقوق بشر و اقدام بشردوستانه یکدیگر را تقویت میکنند و باید چنین باشند.
۹. دربارهی زنان و دخترانی که از وضعیتهای آپارتاید جنسیتی میگریزند، باید اصل بر این گذاشته شود که واجد شرایط احراز وضعیت پناهندگیاند.
۱۰. تدوین صریح ممنوعیت آپارتاید جنسیتی در صدر اولویتها قرار دارد. با این حال، زنانی که امروز در وضعیتهای آپارتاید جنسیتی زندگی میکنند، نمیتوانند منتظر بمانند. ادامهٔ اعمال آپارتاید جنسیتی پیامدهای سنگینِ بلندمدت و میاننسلی دارد که با طولانیشدن آن تشدید میشوند. برای مقابله با این وضعیت، باید بیدرنگ از تفسیر مترقی مفهوم آپارتاید، از جمله در حقوق بینالملل و قوانین ملی مرتبط، استفاده شود.
۱۱. با توجه به پیامدهای شدید حقوق بشری، هم تدوین صریح ممنوعیت آپارتاید جنسیتی و هم تفسیر مترقی حقوق بینالملل موجود ضروریاند؛ این دو راهبرد، یکدیگر را تقویت میکنند و برای پایاندادن به آپارتاید جنسیتی به کار میآیند.
۱۲. ناکامی در رسیدگی مؤثر به آپارتاید جنسیتی، نقضهای جدی حقوق بشر را تداوم خواهد بخشید، دادخواهی حقوقی زنان در خط مقدم چنین نظامهای ستم را تضعیف خواهد کرد و حقوق تضمینشدهٔ بینالمللی زنان را در همهجا آسیب خواهد زد.
از اینرو، خواستار پایان فوری آپارتاید جنسیتی، از جمله در افغانستان، و استفاده و توسعهی همهجانبهی حقوق بینالملل برای تحقق این اهداف هستیم.
ترجمه از متن اصلی انگلیسی، به همکاری انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان (AISS).
- 1. ↩︎
منشور سازمان ملل متحد، ۲۶ جون ۱۹۴۵، https://www.un.org/en/about-us/un-charter/full-text؛ قطعنامهی مجمع عمومی 217 (III) A، اعلامیهی جهانی حقوق بشر، مقدمه، ۱۰ دسامبر ۱۹۴۸، https://docs.un.org/en/a/res/217(III)؛ قطعنامهی مجمع عمومی 2200A (XXI)، میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، مواد ۲(۱) و ۳، ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶، https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-civil-and-political-rights؛ قطعنامهی مجمع عمومی 2200A (XXI)، میثاق بینالمللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، مواد ۲(۲) و ۳، ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶، https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-economic-social-and-cultural-rights؛ قطعنامهی مجمع عمومی 34/180، کنوانسیون محو همهی اشکال تبعیض علیه زنان، ۱۸ دسامبر ۱۹۷۹، https://www.ohchr.org/sites/default/files/cedaw.pdf.
- 2. ↩︎
اصطلاح «بنیادگرا» از سوی مدافعان حقوق بشر زنان برای توصیف جنبشهایی در همهی سنتهای بزرگ دینی جهان به کار رفته است که «دین [یا] فرهنگ را ... برای رسیدن به اهداف سیاسی خود دستکاری میکنند» و از این راه حقوق زنان را محدود میسازند. مریام هِلی-لوکاس، «قبیلهی شما چیست؟ مبارزات زنان و برساخت مسلمانی»، در پروندهٔ ۲۳-۲۴: زنان تحت قوانین مسلمانان، ۲۰۰۱، صص. ۴۹ و ۵۱. همچنین بنگرید به: کریمه بنون، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل متحد در حوزهٔ حقوق فرهنگی، سند سازمان ملل A/72/155، «بنیادگراییها، افراطگراییها و حقوق فرهنگی زنان»، گزارش گزارشگر ویژه در حوزهٔ حقوق فرهنگی، ۱۷ جولای ۲۰۱۷، https://docs.un.org/en/A/72/155؛ و کاساندرا بالچین، «بهسوی آیندهای بدون بنیادگرایی: تحلیل راهبردهای بنیادگرایان دینی و پاسخهای فمینیستی»، انجمن حقوق زنان در توسعه (AWID)، ۱۸ فبروری ۲۰۱۱، https://www.awid.org/publications/towards-future-without-fundamentalisms.
- 3. ↩︎
کارزار پایاندادن به آپارتاید جنسیتی، «دیدگاههای دولتهای عضو دربارهی آپارتاید جنسیتی»، جون ۲۰۲۶، https://endgenderapartheid.today/download/2026/Member State Comments on Gender Apartheid.pdf?v=2026؛ همچنین بنگرید به: پارلمان اروپا، «افغانستان: راه کمک به قربانیان زلزله را باز کنید و به آپارتاید جنسیتی پایان دهید»، ۹ اکتبر ۲۰۲۵، https://www.europarl.europa.eu/news/cs/press-room/20251003IPR30662/afghanistan-unblock-aid-to-earthquake-victims-and-end-gender-apartheid.
- 4. ↩︎
عبدالفتاح امور، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل متحد در زمینهی حذف نابردباری و همهی اشکال تبعیض مبتنی بر دین یا عقیده، سند سازمان ملل E/CN.4/1999/58، «گزارش ارائهشده از سوی آقای عبدالفتاح امور، گزارشگر ویژه، مطابق قطعنامهی ۱۹۹۸/۱۸ کمیسیون حقوق بشر»، ۱۱ جنوری ۱۹۹۹، بند ۲۶، https://documents.un.org/doc/undoc/gen/g99/100/95/pdf/g9910095.pdf.
- 5. ↩︎
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، «اظهارات دبیرکل در شورای امنیت دربارهٔ ترویج و تقویت حاکمیت قانون در حفظ صلح و امنیت بینالمللی: حاکمیت قانون میان ملتها»، ۱۲ جنوری ۲۰۲۳، https://www.un.org/sg/en/content/sg/statements/2023-01-12/the-secretary-generals-remarks-the-security-council-the-promotion-and-strengthening-of-the-rule-of-law-the-maintenance-of-international-peace-and-security-the-rule-of.
- 6. ↩︎
ولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، «برابری جنسیتی یک حق بشری است»، ۲۵ اکتبر ۲۰۲۴، https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/10/gender-parity-human-right.
- 7. ↩︎
سیما بحوث، مدیر اجرایی نهاد زنان سازمان ملل متحد، «سخنرانی: بحران حقوق زنان؛ به زنان افغانستان گوش دهید، بر آنان سرمایهگذاری کنید، آنان را شامل سازید و از آنان حمایت کنید»، ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۳، https://www.unwomen.org/en/news-stories/speech/2023/09/speech-the-womens-rights-crisis-listen-to-invest-in-include-and-support-afghan-women.
- 8. ↩︎
ریچارد بنت، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل متحد دربارهٔ وضعیت حقوق بشر در افغانستان، «گزارش دربارهٔ پدیدهٔ نظام نهادینهشدهٔ تبعیض، جداسازی، بیاحترامی به کرامت انسانی و محرومسازی زنان و دختران»، ۱۳ می ۲۰۲۴، بندهای ۹۵، ۱۰۸-۱۰۹، ۱۲۹ و ۱۳۳(g)، https://documents.un.org/symbol-explorer?s=A/HRC/56/25&i=A/HRC/56/25_1717410672679.
- 9. ↩︎
کمیتهی محو همهی اشکال تبعیض علیه زنان (CEDAW)، سند سازمان ملل CEDAW/C/GC/40، «توصیهی عمومی شمارهی ۴۰ دربارهی نمایندگی برابر و فراگیر زنان در نظامهای تصمیمگیری»، ۲۵ اکتبر ۲۰۲۴، بند ۱۱، https://documents.un.org/symbol-explorer?s=CEDAW/C/GC/40&i=CEDAW/C/GC/40_1732733827101.
- 10. ↩︎
دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد (OHCHR)، «معاهدهی جنایات علیه بشریت: دولتها باید به زنان افغانستان نقشی محوری بدهند و آپارتاید جنسیتی را به رسمیت بشناسند»، ۱۹ جنوری ۲۰۲۶، https://www.ohchr.org/en/press-releases/2026/01/treaty-crimes-against-humanity-states-must-give-afghan-women-central-voice.
- 11. ↩︎
بن فارمر، «سرکوب زنان افغانستان از سوی طالبان شکلی از آپارتاید است، گراسا ماشل، بیوهی نلسون ماندلا»، تلگراف، ۲۲ می ۲۰۲۳، https://www.telegraph.co.uk/global-health/women-and-girls/taliban-repression-of-afghan-women-is-form-of-apartheid.
- 12. ↩︎
کارزار پایاندادن به آپارتاید جنسیتی، «نامهی مشترک حقوقدانان و کارشناسان مبارزه با آپارتاید در افریقای جنوبی دربارهٔ تدوین جرم آپارتاید جنسیتی در پیشنویس کنوانسیون جنایات علیه بشریت»، ۲۱ فبروری ۲۰۲۴، https://endgenderapartheid.today/download/Joint%20Letter%20from%20South%20African%20Jurists%20on%20Gender%20Apartheid%20Codification.pdf.
- 13. ↩︎
کارزار پایاندادن به آپارتاید جنسیتی، «نامهی سرگشاده؛ روز جهانی زن ۲۰۲۳»، ۸ مارچ ۲۰۲۳، https://endgenderapartheid.today/womens-day-letter.php؛ کارزار پایاندادن به آپارتاید جنسیتی، «درخواست مشترک برای تعدیل پیشنویس کنوانسیون جنایات علیه بشریت بهمنظور دربرگرفتن آپارتاید جنسیتی»، ۵ اکتبر ۲۰۲۳، https://endgenderapartheid.today/download/2025/EGA%20Joint%20Letter%20to%20Amend%20the%20Draft%20Crimes%20Against%20Humanity%20Convention%20-%20English.pdf.
- 14. ↩︎
بنت، سند سازمان ملل A/HRC/56/25، پیشین، پاورقی ۸، بند ۸۸.
- 15. ↩︎
اساسنامهی رُمِ دیوان کیفری بینالمللی، مادهی ۷(۱)(h) و (j)، ۱۷ جولای ۱۹۹۸، https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/2024-05/Rome-Statute-eng.pdf.
- 16. ↩︎
کارزار پایاندادن به آپارتاید جنسیتی، یادداشت حقوقی: «تعدیل جنایت آپارتاید بهعنوان جنایت علیه بشریت برای شناسایی و دربرگرفتن آپارتاید جنسیتی»، اپریل ۲۰۲۵، https://endgenderapartheid.today/download/2025/EGA%20Legal%20Brief.pdf. این تعریف که با افزودن «جنسیت» به تعریف آپارتاید در اساسنامهی رُم به دست آمده، در اسناد گوناگون سازمان ملل متحد به کار رفته است. بنگرید به: گروه کاری سازمان ملل متحد دربارهی تبعیض علیه زنان و دختران و ریچارد بنت، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل متحد دربارهی وضعیت حقوق بشر در افغانستان، سند سازمان ملل A/HRC/53/21، «وضعیت زنان و دختران در افغانستان: گزارش گزارشگر ویژه دربارهی وضعیت حقوق بشر در افغانستان و گروه کاری دربارهی تبعیض علیه زنان و دختران»، ۱۵ جون ۲۰۲۳، بند ۹۷، https://documents.un.org/symbol-explorer?s=A/HRC/53/21&i=A/HRC/53/21_5290112؛ بنت، سند سازمان ملل A/HRC/56/25، پیشین، پاورقی ۸. نوآوری مشابهی در مفهوم آپارتاید، چنانکه در کنوانسیون ۱۹۷۳ سرکوب و مجازات جنایت آپارتاید آمده است، برای توصیف وضعیت زنان افغانستان پیشتر از سوی پنهلوپی اندروز، پژوهشگر فمینیست افریقای جنوبی، پیشنهاد شده بود. بنگرید به: پنهلوپی اندروز، «از کیپتاون تا کابل: بازاندیشی راهبردهای پیگیری حقوق بشر زنان»، ۲۰۱۲، ص. ۱۵۶.
- 17. ↩︎
دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ)، 1971 I.C.J. Rep. 16، نظر مشورتی: «پیامدهای حقوقی برای دولتها ناشی از ادامهی حضور افریقای جنوبی در نامیبیا (افریقای جنوبغربی)، با وجود قطعنامهٔ ۲۷۶ (۱۹۷۰) شورای امنیت»، ۲۱ جون ۱۹۷۱، https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/53/053-19710621-ADV-01-00-EN.pdf.
- 18. ↩︎
برای نمونه، اساسنامهی رُمِ دیوان کیفری بینالمللی مبنایی برای پیگرد کسانی است که به ارتکاب آپارتاید جنسیتی متهماند؛ بهویژه مطابق مادهی ۷(۱)(k)، بهعنوان «سایر اعمال غیرانسانی با ماهیت مشابه که عمداً موجب رنج شدید یا آسیب جدی به بدن یا سلامت روانی یا جسمی میشوند».
- 19. ↩︎
گسترهٔ مرتکبان آپارتاید جنسیتی و ماهیت این عمل، استفاده از اصطلاحات حقوق کیفری بینالمللی و حقوق بینالملل بشر را توأمان ایجاب میکند. بنگرید به: دیوان بینالمللی دادگستری، 2007 I.C.J. 91، «قضیهٔ مربوط به اجرای کنوانسیون پیشگیری و مجازات جنایت نسلکشی (بوسنیا و هرزگوین علیه صربستان و مونتهنگرو)»، ۲۶ فبروری ۲۰۰۷، https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/91/091-20070226-JUD-01-00-EN.pdf؛ که اصطلاحات «کمک و معاونت» و «همدستی» را به کار میبرد. همچنین بنگرید به: استیون رتنر، «همدستی و سازش در حقوق ملتها»، جلد ۱۰ مجلهی حقوق کیفری و فلسفه، ۲۰۱۶، ص. ۲۰؛ که استدلال میکند «دولت بر بنیاد حقوق بینالملل مکلف است از برخی زیانها جلوگیری کند، حتا اگر پیوند آن با این زیانها بهمراتب پایینتر از معیار حقوقیای باشد که دولت را مستقیماً مسئول آن عمل میشناسد».
- 20. ↩︎
بنگرید به: دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، «اصول راهنمای تجارت و حقوق بشر»، ۲۰۱۱، https://digitallibrary.un.org/record/720245?v=pdf؛ که تعهدات حقوق بشری دولتها و مسئولیتهای شرکتهای فراملی را بیان میکند.
- 21. ↩︎
بنگرید به: ACAPS، «افغانستان: تحلیل پیامدها و روندهای بشردوستانه»، ۲۳ آگست ۲۰۲۱، https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Additional_resources/20210823_acaps_afghanistan_humanitarian_impact_and_trends_analysis.pdf؛ دیدهبان حقوق بشر، «افغانستان: طالبان فعالیت امدادگران زن را مسدود میکنند»، ۴ نوامبر ۲۰۲۱، https://www.hrw.org/news/2021/11/04/afghanistan-taliban-blocking-female-aid-workers؛ اخبار سازمان ملل متحد، «زنان افغانستان با حذف تقریباً کامل اجتماعی، اقتصادی و سیاسی روبهرو هستند»، ۱۷ جون ۲۰۲۵، https://news.un.org/en/story/2025/06/1164476؛ کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان (UNHCR)، «یادداشت راهنما دربارهی افغانستان ــ بهروزرسانی دوم»، سپتامبر ۲۰۲۵، https://www.refworld.org/sites/default/files/2025-09/afg_guidance_note_update_ii_-_september_2025_1.pdf؛ بازرس ویژهی عمومی برای بازسازی افغانستان (SIGAR)، «نظام شکستهٔ کمکرسانی: ارائهی کمکهای ایالات متحده به افغانستان تحت کنترل طالبان»، آگست ۲۰۲۵، https://lalettrehebdo.com/wp-content/uploads/2025/08/SIGAR-25-29-LL.pdf.
- 22. ↩︎
دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد (OHCHR) و کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان (UNHCR)، «حمایت از حقوق بشر در بحرانهای بشردوستانه»، ۸ می ۲۰۱۳، https://www.globalprotectioncluster.org/sites/default/files/2022-12/ohchr-unhcr_joint_paper_en.pdf.
- 23. ↩︎
بنگرید به رویهی قضایی اخیر دیوان دادگستری اتحادیهی اروپا دربارهی حقوق زنان در پروندههای پناهندگی، از جمله پروندههای یکجاشدهی C-608/22 و C-609/22، ECLI:EU:C:2024:828، AH and FN v Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl، ۴ اکتبر ۲۰۲۴. دیوان حکم کرد که «مجموعهای از اقدامات تبعیضآمیز علیه زنان ــ از جمله محرومساختن آنان از هرگونه حمایت حقوقی در برابر خشونت جنسیتی و خانوادگی و ازدواج اجباری؛ ملزمساختن آنان به پوشاندن تمام بدن و چهره؛ محدودکردن دسترسی آنان به خدمات صحی و آزادی رفتوآمد؛ منع یا محدودکردن اشتغال درآمدزا؛ منع دسترسی به آموزش؛ منع شرکت در ورزش؛ و محرومساختن آنان از زندگی سیاسی ــ هرگاه از سوی یک “عامل آزار و پیگرد” اتخاذ یا تحمل شود»، آن زن را واجد شرایط برخورداری از وضعیت پناهندگی میسازد.